Son dövrlər məktəblərdə baş verən zorakı hadisələr bir sualı getdikcə daha ucadan səsləndirir: problem niyə dialoqla deyil, silahla “həll” edilir? Əsl təhlükə təkcə odlu silahın mövcudluğu deyil, onun uşağın düşüncəsində bir çıxış yolu, bir həll forması kimi yer almasıdır. Bu psixologiya bir gündə yaranmır. O, ailədə görülən münasibətlərdən, valideyn davranışlarından, cəmiyyətin gücə verdiyi mənadan və zorakılığın normallaşdırıldığı mühitdən qidalanaraq formalaşır. Məsələ silahın kim tərəfindən və necə istifadə olunmasından daha çox, onun uşağın şüurunda nə vaxt və necə “haqlı seçimə” çevrilməsidir.
Mövzu ilə əlaqəli klinik psixoloq, Amerika Psixoloqlar Assosiyasının üzvü Fəridə Musəvi Alyans.media-ya açıqlama verib. Bildirib ki, ümumiyyətlə, bu kimi hadisələr bu gün məktəblərdə daha tez-tez müşahidə olunur: ‘’Təəssüf ki, silah artıq bir mövzuya, müzakirə predmetinə çevrilib. Amma müəllimə qarşı hörmətsizlik, müəllimə qarşı davamiyyət göstərməmək və dərslərə laqeyd münasibət artıq geniş şəkildə rast gəlinən hallardır. Son ‘’İdrak’’ liseyində baş verən hadisəyə nəzər salsaq, ilk olaraq onu qeyd etmək olar ki, bəlkə də müəllim hansısa məqamda uşağın psixologiyasını düzgün anlaya bilməyib, onu tuta bilməyib və uşağa aqressiya yaradacaq bir vəziyyət formalaşıb. Bu ehtimal da mümkündür və belə hallar tamamilə istisna deyil. Lakin əsas sual budur: müəllimlə uşaq arasında yaranan kiçik bir problemin həlli üçün bu uşaq niyə odlu silahı mövzuya daxil etdi? Niyə problemi həll etmə yolu kimi məhz silahı seçdi? Odlu silah mövzusu uşağın psixologiyasına necə həll yolu kimi daxil olub? Bu düşüncə onun şüuraltında necə formalaşıb? Burada məsuliyyəti yalnız bir tərəfin üzərinə yükləmək düzgün olmaz. Ümumiyyətlə, bu tip hadisələrdə iştirak edən uşaqların əksəriyyəti evdə emosional boşluq, diqqətsizlik yaşayırlar. Onlar diqqət mərkəzində olmaq, özlərini sübut etmək istəyi ilə formalaşırlar. “Mən bunu etdim, baxın, mən kişiyəm, mən böyümüşəm, problemləri bu cür həll edirəm” kimi düşüncələr ortaya çıxır’’.
Psixoloq qeyd edib ki, problemin həll yolu olaraq odlu silahın seçilməsi artıq daha dərin psixoloji məsələdən xəbər verir: ‘’Bu düşüncə uşağın şüuraltında haradan formalaşıb? Bu mərhələdə artıq uşağın ailəsinə, ev mühitinə baxmaq lazımdır. Burada valideynlərin rolu son dərəcə mühümdür. Hər bir valideyn böyütdüyü uşağın tərbiyəsinə, psixoloji durumuna görə məsuliyyət daşıyır. Uşağın düşüncəsində odlu silahın bir “həll yolu” kimi formalaşmasının səbəblərini araşdırsaq, mövzu sonda mütləq ailəyə gedib çıxacaq. Ən önəmli məsələlərdən biri də odur ki, valideynlər çox zaman uşaqlarının tərəfini qeyd-şərtsiz tuturlar və müəllimi ikinci plana atırlar. “Uşaq haqlıdır, müəllim səhv edib” kimi yanaşmalar sərgilənir. Əlbəttə, müəllimin də hansısa məqamlarda düzgün davranmadığı hallar ola bilər. Lakin valideyn bu fikirləri uşağın gözü qarşısında, müəllimi alçaldacaq tərzdə ifadə etdikdə, bu, ciddi fəsadlara yol açır. Nəticədə uşaq müəllim üzərində hökmranlıq qurmağı, ona qarşı hörmətsiz davranmağı özünə haqq bilir. Bu yanaşma isə həm təhsil mühitinə, həm də uşağın gələcək davranış modelinə ciddi zərər vurur’’.
