Gecə yuxuya getdiyimiz anda bəzən qəribə bir hiss yaşayırıq: sanki haradansa boşluğa düşürük və elə həmin anda qəfil diksinərək oyanırıq. Bir çox insan həyatında ən azı bir dəfə bu hissi yaşayıb. Bu hadisə qorxulu görünsə də, əslində olduqca yayılmış və normal bir fizioloji reaksiyadır. Elm bu fenomeni “yuxuya keçid sarsıntısı” adlandırır.
Alyans.media xəbər verir ki, insan yuxuya getdiyi zaman bədən tədricən rahatlamağa başlayır. Ürək döyüntüsü yavaşlayır, nəfəsalma ritmi dəyişir və əzələlər boşalır. Lakin bəzən beyin bu prosesi fərqli şəkildə qəbul edir. Bədənin sürətlə boşalmasını sanki təhlükəli vəziyyət – məsələn, hündürlükdən düşmə kimi şərh edir. Nəticədə beyin dərhal müdafiə reaksiyası verir və əzələlər qəfil yığılır. Bu ani hərəkət insanın sanki yuxuda düşdüyünü hiss etməsinə və oyanmasına səbəb olur.
Tədqiqatçılar bildirirlər ki, bu vəziyyət insanların böyük əksəriyyətində müşahidə olunur. Xüsusilə yorğunluq, stress, kofein istifadəsi və nizamsız yuxu rejimi bu hissin daha tez-tez baş verməsinə səbəb ola bilər. Gün ərzində çox gərgin olan beyin yuxuya keçərkən bəzən bu keçidi “səhv” başa düşür və belə refleks reaksiyası yaranır.
Bu fenomenin maraqlı tərəflərindən biri də onun qədim insanın təkamülü ilə əlaqəli ola biləcəyi ehtimalıdır. Bəzi alimlər hesab edir ki, insanın uzaq keçmişdə ağaclarda və ya təhlükəli yerlərdə yatdığı dövrlərdə beyin belə bir mexanizm inkişaf etdirib. Əgər insan həqiqətən düşmək təhlükəsi ilə qarşılaşsaydı, bu qəfil sarsıntı onu oyadaraq həyatını xilas edə bilərdi. Bu gün isə həmin refleks hələ də bədənimizdə qalmaqdadır.
Yuxuya keçid sarsıntısı çox vaxt qısa və zərərsiz olur. Lakin bəzi hallarda bu hiss o qədər güclü ola bilər ki, insan sanki real şəkildə hündürlükdən düşdüyünü düşünür. Bəzən bu an ürək döyüntüsünün sürətlənməsi və qısa müddətli qorxu hissi ilə də müşayiət olunur. Buna baxmayaraq, mütəxəssislər bildirirlər ki, bu hadisə tibbi problem sayılmır və adətən müalicəyə ehtiyac olmur.
Bu hissi azaltmaq üçün isə sadə qaydalara əməl etmək tövsiyə olunur: yatmazdan əvvəl kofein qəbulunu azaltmaq, telefon və ekranlardan uzaq durmaq, həmçinin müntəzəm yuxu rejimi yaratmaq. Bədən və beyin nə qədər rahat olarsa, yuxuya keçid də bir o qədər sakit və problemsiz baş verir.
Yuxular hələ də elmin tam aça bilmədiyi böyük sirrlərdən biridir. Bəzən bir neçə saniyəlik bu düşmə hissi bizə xatırladır ki, insan beyni gecə də dayanmadan işləyən mürəkkəb və heyrətamiz bir sistemdir. Hər gecə gördüyümüz yuxular isə sanki beynimizin səssiz, görünməz dünyasının qısa bir pəncərəsi kimidir.
Sevinc Yarməmmədova
