Regionda artan hərbi gərginlik qlobal neft bazarında qeyri-müəyyənliyi gücləndirir. ABŞ və İsrailin İranla qarşıdurmasının kəskinləşməsi bazarda qiymət dalğalanmalarını artırır. Ekspertlər bildirir ki, neftin qiyməti yalnız hasilat həcmi və fiziki təkliflə müəyyən olunmur; siyasi risklər, geosiyasi gərginliklər və bazar iştirakçılarının gözləntiləri də qiymət dinamikasına ciddi təsir göstərir. İranın həm mühüm neft istehsalçısı, həm də Hörmüz boğazı kimi strateji nəqliyyat marşrutuna yaxın yerləşməsi bazarda riskləri daha da artırır. Hərbi gərginliyin genişlənməsi, nəqliyyat marşrutlarının təhlükə altına düşməsi və ixracın məhdudlaşması ehtimalı qlobal təklifin azalacağı ilə bağlı narahatlıq yaradır. Nəticədə, bazar hətta real çatışmazlıq baş verməsə belə, riskləri əvvəlcədən qiymətə daxil edir və neftin qiyməti bahalaşa bilir. Ekspertlər həmçinin vurğulayırlar ki, neft bazarı yalnız fiziki məhsul bazası deyil, eyni zamanda maliyyə bazarlarının mühüm tərkib hissəsidir. Böyük investisiya fondları və treyderlər hər yeni xəbər və gərginlikdən dərhal təsirlənir ki, bu da qiymət dalğalanmalarını gücləndirir.
Mövzu ilə bağlı iqtisadçı Aqil Eyvazov Alyans.media-ya açıqlama verib. O bildirib ki, hazırda regionda baş verən hərbi gərginlik neft bazarında qiymət sabitliyini pozan əsas amillərdən biridir: ‘’Xüsusilə ABŞ/İsrail–İran qarşıdurmasının kəskinləşməsi bazarda qeyri-müəyyənliyi artırır və bu da neftin qiymətində dalğalanmaları gücləndirir. Burada əsas məqam ondan ibarətdir ki, neftin qiyməti yalnız hasilatın həcmi və bazara çıxarılan fiziki təkliflə müəyyən olunmur. Qiymətə eyni zamanda gələcək risklərlə bağlı gözləntilər, siyasi hadisələr və bazar iştirakçılarının davranışı da ciddi təsir göstərir. İranın həm mühüm neft istehsalçısı olması, həm də Hörmüz boğazı kimi strateji nəqliyyat marşrutuna yaxın yerləşməsi bu riski daha da artırır. Hərbi gərginliyin genişlənməsi, nəqliyyat marşrutlarının təhlükə altına düşməsi və ya ixracın məhdudlaşması ehtimalı qlobal bazarda təklifin azalacağı ilə bağlı narahatlıq yaradır. Nəticədə hələ real çatışmazlıq baş verməmiş olsa belə, bazar bu riski əvvəlcədən qiymətə daxil edir və neft bahalaşa bilir.
Digər mühüm məqam ondan ibarətdir ki, neft bazarı artıq yalnız fiziki məhsul bazarı deyil, həm də maliyyə bazarlarının mühüm tərkib hissəsidir. Böyük investisiya fondları, treyderlər və digər maliyyə iştirakçıları siyasi və hərbi xəbərlərə çox həssas reaksiya verirlər. Bu isə qiymət dəyişkənliyini daha da artırır. Başqa sözlə, neftin qiyməti təkcə tələb və təkliflə deyil, həm də bazardakı gözləntilər və maliyyə axınları ilə formalaşır.”
Bununla yanaşı iqtisadçı da qeyd edib ki, OPEC+ ölkələrinin hasilat siyasəti də qiymətlərə birbaşa təsir edir: ‘’Bu ölkələrin hasilatı artırmaq və ya məhdudlaşdırmaqla bağlı qərarları qlobal bazarda təklifin həcmini dəyişir. Mövcud geosiyasi risklər fonunda OPEC+ daha ehtiyatlı mövqe tutduqda bazarda təklifin genişlənməsi zəifləyir və bu da qiymətlər üzərində əlavə artım təzyiqi yaradır. Nəticə etibarilə, hazırkı mərhələdə neft qiymətlərinin sabit olmamasının əsas səbəbləri geosiyasi risklərin artması, təchizatla bağlı qeyri-müəyyənlik, maliyyə bazarlarının həssas reaksiyası və tələb-təklif balansında yaranan risklərdir. Başqa sözlə, bu gün neft bazarı təkcə iqtisadi göstəricilərlə deyil, həm də siyasi gərginlik, təhlükəsizlik amilləri və gələcəklə bağlı gözləntilərlə idarə olunur.”
Aysel Tağıyeva
