Adətən beynəlxalq sülh müqavilələri geosiyasi riskləri azaltdığı üçün enerji bazarlarında sabitlik yaradır və bu da neft qiymətlərinin ucuzlaşmasına səbəb olur. Lakin bəzi hallarda əks proses müşahidə edilir. Məsələn, ABŞ və İran arasında münasibətlərin normallaşması ilə bağlı gözləntilər bazarlarda iqtisadi aktivliyin artacağına dair nikbinlik yaradır. Bu isə qlobal enerji tələbatının yüksələcəyi ehtimalını gücləndirir və nəticədə neft qiymətləri arta bilər. Neft qiymətlərinin bahalaşması Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün həm imkanlar, həm də risklər yaradır. İmkanlar baxımından, yüksək qiymətlər dövlət büdcəsinə və Neft Fonduna daxilolmaları artırır, fiskal sabitliyi gücləndirir və iri infrastruktur layihələrinin maliyyələşdirilməsinə şərait yaradır. Qlobal miqyasda isə neftin bahalaşması inflyasiya təzyiqlərini artıran əsas amillərdən biridir. Enerji daşıyıcıları istehsal və nəqliyyat xərclərinin mühüm hissəsini təşkil etdiyindən, qiymət artımı digər mal və xidmətlərin də bahalaşmasına səbəb olur.
Mövzu ilə bağlı iqtisadçı Akif Nəsirli Alyans.media-ya açıqlama verib. O bildirib ki, adətən sülh müqavilələri geosiyasi riskləri azaltdığı üçün neft bazarında qiymətlərə aşağı təzyiq yaradır: ‘’Amma qiymətlərin artması başqa faktorlarla izah oluna bilər. Məsələn, qlobal tələbatın gözləniləndən daha sürətli artması, hasilatın məhdudlaşdırılması, əsas istehsalçı ölkələrin kvotaları azaltması və ya logistika problemləri qiymətləri yüksəldə bilər. Eyni zamanda bazarda gələcək risklərlə bağlı gözləntilər və spekulyativ amillər də qiymətlərin artmasına səbəb ola bilir. Neft qiymətlərinin artması Azərbaycan üçün bir tərəfdən büdcə gəlirlərinin və valyuta daxilolmalarının artması deməkdir ki, bu da iqtisadi artımı və dövlət xərclərini dəstəkləyə bilər. Digər tərəfdən isə bu vəziyyət iqtisadiyyatın neftdən asılılığını daha da gücləndirə, qeyri-neft sektorunun inkişafını ləngidə və uzunmüddətli dayanıqlılıq üçün risklər yarada bilər. Həmçinin, neft gəlirlərinin artması milli valyutanın möhkəmlənməsinə səbəb olaraq ixracın digər sahələrdə rəqabət qabiliyyətini azalda bilər”.
Ekspert qeyd edib ki, neftin bahalaşması dünya üzrə inflyasiyaya birbaşa təsir edir: “Çünki enerji xərcləri demək olar ki, bütün istehsal və nəqliyyat zəncirinin əsas hissəsidir. Yanacaq və enerji qiymətlərinin artması məhsul və xidmətlərin maya dəyərini yüksəldir, bu da son qiymətlərə ötürülür. Nəticədə bir çox ölkələrdə inflyasiya sürətlənir və mərkəzi banklar daha sərt pul-kredit siyasəti tətbiq etmək məcburiyyətində qalaır. Bu da qiymətlərın bahalaşmasıni tətikləyir”.
Xavər Hacıyeva
