Müasir dövrdə bir çox insan böyük uğurlar əldə etsə də, daxilində qəribə bir hiss yaşayır: sanki bu uğurlar ona aid deyil və bir gün hamı onun “əslində bacarıqsız” olduğunu anlayacaq. Psixologiyada bu vəziyyət İmpostor sindromu adlanır. Bu fenomen insanın nailiyyətlərini dəyərsiz hesab etməsi, uğurlarını təsadüf və ya başqalarının köməyi ilə əlaqələndirməsi ilə xarakterizə olunur.
Alyans.media bildirir ki, bu anlayış ilk dəfə 1978-ci ildə amerikalı psixoloqlar Pauline Clance və Suzanne Imes tərəfindən araşdırılmışdır. Onlar xüsusilə akademik və peşəkar mühitdə çalışan uğurlu insanların özlərini kifayət qədər bacarıqlı hesab etmədiklərini müşahidə etmişdilər. Maraqlısı isə odur ki, bu insanlar yüksək nəticələr əldə etmələrinə baxmayaraq, uğurlarını şəxsi qabiliyyətlərinin deyil, şansın və ya təsadüfün nəticəsi kimi görürdülər.
İmpostor sindromu yaşayan insanlar çox vaxt özlərini başqaları ilə müqayisə edir və daim daha yaxşı olmağa çalışırlar. Onlar ən kiçik səhvləri belə böyük uğursuzluq kimi qəbul edə bilər. Bu səbəbdən belə insanlar tez-tez “bir gün hər kəs mənim əslində bu işi bacarmadığımı anlayacaq” düşüncəsi ilə yaşayırlar. Bu isə güclü stress, narahatlıq və özünə inamsızlıq hissinə səbəb ola bilər.
Psixoloqlar hesab edirlər ki, bu sindromun yaranmasında bir neçə amil rol oynaya bilər. Perfeksionizm, yüksək ailə və cəmiyyət gözləntiləri, sosial müqayisə və özünütənqid bu faktorlar arasında göstərilir. Xüsusilə akademik mühitdə, texnologiya sahəsində və yaradıcı peşələrdə çalışan insanlar arasında bu fenomen daha çox müşahidə olunur. Çünki bu sahələrdə rəqabət yüksəkdir və insanlar daim öz bacarıqlarını sübut etməyə çalışırlar.
Bununla belə, mütəxəssislər bildirirlər ki, impostor sindromu ciddi psixoloji xəstəlik sayılmasa da, insanın həyat keyfiyyətinə təsir göstərə bilər. Bu vəziyyət motivasiyanın azalmasına, peşəkar inkişafın ləngiməsinə və emosional yorğunluğa səbəb ola bilər.
Bu sindromun təsirini azaltmaq üçün psixoloqlar bir neçə üsul tövsiyə edirlər. Onlardan biri insanın öz nailiyyətlərini obyektiv şəkildə qiymətləndirməsidir. Uğurların təsadüf deyil, şəxsi bacarıq və zəhmətin nəticəsi olduğunu qəbul etmək bu prosesdə vacib rol oynayır. Bundan əlavə, mentorluq, sosial dəstək və psixoloji məsləhət də insanın özünə inamını artırmağa kömək edə bilər.
Nəticə etibarilə İmposter sindromu müasir dövrdə geniş yayılmış psixoloji fenomenlərdən biri hesab olunur. Bu hadisə göstərir ki, bəzən insanın ən böyük rəqibi başqaları deyil, məhz onun öz daxili şübhələri ola bilər. Uğurları qəbul etməyi və öz bacarıqlarına inanmağı öyrənmək isə bu sindromun təsirini azaltmaq üçün ən vacib addımlardan biridir.
Sevinc Yarməmmədova
